ISS mất hơn 3,7 pound không khí mỗi ngày tại khoang bị rò rỉ

Một vết rò rỉ không khí tưởng như có thể sửa chữa đã trở thành vấn đề dai dẳng trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Phát hiện từ năm 2019, sự cố tại đường hầm PrK nối khoang cập bến với mô-đun Zvezda của Nga đã trải qua nhiều lần kiểm tra và sửa chữa nhưng chưa được giải quyết dứt điểm. Theo thông tin được nhà báo Anatoly Zak đăng tải, Roscosmos đang chuẩn bị đóng kín cửa nối giữa hai khu vực, chấp nhận mất quyền sử dụng một phần không gian để hạn chế rủi ro cho toàn bộ trạm.

Đây không chỉ là câu chuyện về một đường hầm bị hỏng. Nó cho thấy việc duy trì một công trình có người sinh sống trong môi trường khắc nghiệt ngoài quỹ đạo ngày càng phức tạp.

Tin tức chính vừa xảy ra

Nga được cho là đang chuẩn bị ngừng sử dụng đường hầm chuyển tiếp PrK bằng cách đóng kín cửa nối với mô-đun Zvezda.

Theo báo cáo, tàu chở hàng Progress MS-36 dự kiến thực hiện nhiệm vụ tiếp tế trong tháng tiếp theo sẽ là chuyến đầu tiên chịu ảnh hưởng. Thay vì dỡ hàng qua Zvezda như phương án trước đây, hàng hóa sẽ được chuyển qua các cửa nối của mô-đun Poisk.

Tại thời điểm bài viết gốc được công bố, NASA và Roscosmos chưa đưa ra thông báo chính thức xác nhận quyết định đóng khoang vĩnh viễn. Vì vậy, thông tin này vẫn cần được phân biệt với một quyết định đã được hai cơ quan công khai xác nhận.

Điều gì mới?

Điểm đáng chú ý là giải pháp được cân nhắc không còn tập trung vào việc sửa chữa triệt để đường hầm, mà chuyển sang cô lập khu vực gặp sự cố.

PrK nối một cửa cập bến với mô-đun Zvezda. Nếu cửa nối bị đóng kín, không khí rò rỉ từ khu vực này sẽ ít ảnh hưởng hơn đến phần còn lại của trạm, nhưng các phi hành gia Nga cũng mất quyền tiếp cận đường hầm.

Đây là sự đánh đổi rõ ràng giữa khả năng sử dụng thiết bị và an toàn vận hành. Khi sửa chữa không đem lại kết quả chắc chắn, loại bỏ một phần chức năng có thể trở thành lựa chọn thực tế hơn.

Tại sao nó quan trọng?

ISS là công trình hợp tác quốc tế hoạt động trong môi trường mà một sự cố nhỏ có thể tạo ra hậu quả lớn. Không khí, áp suất, kết cấu và khả năng tiếp cận các mô-đun đều liên quan trực tiếp đến an toàn của phi hành gia.

Sự cố PrK còn cho thấy khó khăn trong việc đưa ra quyết định khi nhiều cơ quan cùng vận hành một hệ thống. NASA và Roscosmos được cho là đã bất đồng về nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng và phương án sửa chữa.

Theo thông tin được dẫn lại, năm phi hành gia từng phải trú ẩn tại chỗ trong lúc Roscosmos chuẩn bị một phương án sửa chữa có rủi ro. NASA lo ngại phương án này có thể làm tăng nguy cơ đối với kết cấu tại khu vực liên quan.

Sản phẩm và hệ thống hoạt động thế nào?

ISS gồm nhiều mô-đun được kết nối với nhau, tạo thành môi trường sinh sống, làm việc và cập bến cho tàu vũ trụ. Các cửa nối giúp phi hành gia di chuyển, đồng thời cho phép hàng hóa được vận chuyển giữa những khu vực khác nhau.

Đường hầm PrK là một phần của hệ thống này. Khi xuất hiện rò rỉ, các cơ quan vận hành phải xác định vị trí thất thoát, theo dõi áp suất và đánh giá liệu việc sửa chữa có gây thêm rủi ro cho cấu trúc hay không.

Đóng kín cửa nối không làm vết rò biến mất. Mục tiêu là cách ly nó, giảm lượng không khí thất thoát ảnh hưởng đến phần còn lại và duy trì hoạt động của những khu vực vẫn an toàn.

Dữ liệu nằm ở đâu?

Các số liệu về tốc độ rò rỉ cho thấy mức độ nghiêm trọng tăng lên theo thời gian.

Theo báo cáo của Văn phòng Tổng thanh tra NASA, sự cố đã được nâng lên mức rủi ro cao nhất.

Tháng 6/2025, một tín hiệu áp suất mới tạo hy vọng rằng tình trạng rò rỉ có thể đã được khắc phục. Tuy nhiên, chưa đầy một năm sau, các phi hành gia lại phát hiện áp suất giảm chậm tại đường hầm PrK khi dỡ hàng từ tàu Progress 95. Điều này cho thấy sự cố vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Doanh nghiệp tạo giá trị thế nào từ bài học này?

Trong các hệ thống phức tạp, giá trị không chỉ đến từ việc khôi phục toàn bộ chức năng. Đôi khi, phương án tốt hơn là khoanh vùng hỏng hóc để bảo vệ những phần còn hoạt động.

Cách tiếp cận này cũng xuất hiện trong quản trị trung tâm dữ liệu, dây chuyền công nghiệp và hạ tầng viễn thông. Một bộ phận có thể bị ngừng hoạt động nếu việc giữ nó vận hành tạo ra rủi ro lớn hơn lợi ích mang lại.

Với ISS, bài toán khó nằm ở việc cân bằng an toàn, khả năng tiếp tế, công sức sửa chữa và sự phối hợp giữa các cơ quan vận hành.

Nền tảng và sản phẩm Việt Nam có thể học gì?

Các doanh nghiệp vận hành hệ thống kỹ thuật tại Việt Nam có thể rút ra một nguyên tắc quan trọng: không phải sự cố nào cũng nên được xử lý bằng cách cố khôi phục toàn bộ chức năng ngay lập tức.

Thiết kế hệ thống cần có khả năng cô lập từng bộ phận, chuyển sang tuyến dự phòng và tiếp tục cung cấp dịch vụ ở mức an toàn. Đây là tư duy đặc biệt hữu ích với hệ thống máy chủ, kho vận và dây chuyền sản xuất.

Đối thủ và lợi thế cạnh tranh

Trong trường hợp ISS, vấn đề không nằm ở cuộc cạnh tranh thương mại giữa các đối thủ mà ở khả năng phối hợp kỹ thuật giữa NASA và Roscosmos.

Hai cơ quan phải cùng đánh giá một sự cố ảnh hưởng đến công trình chung, trong khi cách tiếp cận sửa chữa được cho là có khác biệt. Sự phối hợp hiệu quả vì thế quan trọng không kém năng lực kỹ thuật riêng của mỗi bên.

Rủi ro

Đóng kín PrK có thể hạn chế tác động của rò rỉ, nhưng đồng thời làm giảm khả năng sử dụng một phần trạm và buộc hoạt động vận chuyển phải thay đổi.

Ngoài ra, thông tin công khai chưa xác nhận đầy đủ quyết định cuối cùng hoặc chứng minh rằng việc đóng cửa sẽ giải quyết mọi nguy cơ. Việc theo dõi áp suất và đánh giá an toàn vẫn cần tiếp tục.

Việt Nam sẽ bị tác động thế nào?

Tác động trực tiếp đối với Việt Nam không được nêu trong thông tin gốc. Tuy nhiên, sự cố mang ý nghĩa tham khảo đối với các chương trình nghiên cứu không gian, kỹ thuật hàng không và quản lý hạ tầng có yêu cầu an toàn cao.

Nó cho thấy thiết kế dự phòng và khả năng duy trì hoạt động khi một bộ phận hỏng là những yêu cầu không thể xem nhẹ.

Doanh nghiệp Việt Nam vừa và nhỏ nên làm gì?

Doanh nghiệp nên xác định trước bộ phận nào có thể gây ảnh hưởng dây chuyền nếu gặp sự cố, xây dựng phương án cô lập và chuẩn bị tuyến vận hành thay thế.

Thay vì chỉ hỏi làm sao sửa nhanh nhất, người quản lý cần hỏi thêm liệu việc tiếp tục vận hành có làm tăng rủi ro cho toàn hệ thống hay không. Đây là khác biệt giữa xử lý sự cố trước mắt và quản trị độ tin cậy lâu dài.

Đường hầm PrK cho thấy giới hạn của việc duy trì một công trình phức tạp sau nhiều năm hoạt động. Từ một vết rò rỉ được phát hiện năm 2019, sự cố đã dẫn đến nhiều lần sửa chữa, bất đồng kỹ thuật và khả năng phải loại bỏ vĩnh viễn một phần chức năng.

Nếu kế hoạch đóng kín được xác nhận, đây sẽ là quyết định ưu tiên cô lập rủi ro thay vì tiếp tục theo đuổi việc sửa chữa bằng mọi giá. Bài học rộng hơn rất rõ ràng: trong những hệ thống mà an toàn là điều kiện tiên quyết, biết khi nào cần ngừng sử dụng một bộ phận cũng quan trọng như khả năng sửa chữa nó.

ISS mất hơn 3,7 pound không khí mỗi ngày tại khoang bị rò rỉ

Trạm vũ trụ ISS, rò rỉ không khí, Roscosmos, NASA, đường hầm PrK, mô-đun Zvezda, tàu Progress MS-36, bảo trì không gian, an toàn phi hành gia, áp suất ISS, sửa chữa trạm vũ trụ, công nghệ vũ trụ, quản trị rủi ro, hạ tầng dự phòng